Có vẻ nhiều người đọc bài post tối qua của Vitalik rồi đăng lên luôn là thời của Layer 2 đã kết thúc. Mình không biết là có ý đồ xấu (shill mấy con hàng L1 lởm) hay là thiếu khả năng đọc và suy nghĩ nhưng đó không phải là nội dung mà Vitalik truyền tải.
Mình đã theo dõi cái Ethereum Layer 2 Scaling roadmap (tạm dịch là kế hoạch mở rộng Ethereum thông qua Layer 2) từ thời bài post của Vitalik đăng lên forum Ethereum-Magicians (trích dẫn 1 ở bình luận). Tiến độ đạt được stage 2 của các Layer 2 lớn hiện tại chậm hơn dự định ban đầu (trích dẫn 2 ở bình luận); gần đây còn có Mark Tyneway từ OpLab (đơn vị phát triển OpStack) viết bài post nói rằng đạt Stage 2 là lãng phí thời gian sau khi bị gọi tên bởi Tim-clancy (một tín đồ cypherpunk nổi tiếng). Stage 2 Layer 2 cung cấp nhiều tính năng an toàn hơn cho người dùng, đảm bảo việc người dùng có thể thoát khỏi layer 2 đó nếu gặp bất kỳ vấn đề gì với đội ngũ quản trị. Tuy nhiên, mình ngầm hiểu ý của Mark Tyneway ở đây có nghĩa là khách hàng của OpLab và OpStack họ chỉ mong muốn những tính năng hiện tại vì họ là những tổ chức có giấy phép hoạt động, nên đối với họ những thuộc tính an toàn kia không quan trọng, vì bản chất khách hàng đã phải tin tưởng họ rồi. Điều quan trọng ở đây là lợi ích của 2 bên đang chưa thực sự dung hoà, hệ sinh thái Ethereum thì mong muốn phi tập trung và an toàn tuyệt đối, hệ sinh thái Layer 2 thì mong muốn kiếm được tiền dựa trên nhu cầu thực tế. Vì thế Vitalik mới đăng bài để chỉ trích việc một số Layer 2 tận dụng thương hiệu "an toàn" và "phi tập trung" của Ethereum để phát triển, trong khi lại không đạt được kỳ vọng stage 2 bảo vệ tuyệt đối người dùng như một phần mở rộng của Layer 1.
Ethereum Layer 1 hiện tại đã mở rộng và sẽ tiếp tục mở rộng gấp nhiều lần hơn nữa. Nhưng Ethereum Layer 2 vẫn có ích ngoài việc mở rộng (không có MEV, giao dịch riêng tư, tuỳ biến môi trường VM, v.v...) hoặc là phải siêu mở rộng (block time siêu bé, gas limit siêu cao, tốc độ giao dịch siêu lớn, v.v...); và phải tiếp tục phát triển cái lợi thế của chính nó. Đây mới là ý chính của bài viết chứ không phải Vitalik nói là Layer 2 giờ hết thời vì Layer 1 đã mở rộng. Và đây cũng không phải là lúc mà các Layer 2 sẽ rời bỏ Ethereum vì Ethereum vẫn là cái nền tốt nhất, thanh khoản nhiều và chất lượng cao, khả năng tuỳ biến Layer 2, và giảm thiểu tối đa chi phí đồng thuận. Bạn sẽ thấy rõ lũ Blockchain Layer 1 gần đây ra đời đều lao dốc ở tất cả chỉ số, ngay cả lũ chain có cực kỳ nhiều người chú ý như Berachain, Monad, Story. Hiện tại không khác gì lũ zombie, mỗi ngày lèo tèo giao dịch, không có hệ sinh thái gì ngoài nhân bản ra từ Ethereum, giá token thì chỉ có thụt mãi mãi không ngóc đầu lên được, token thì lạm phát cao do phải tiếp tục chi trả cho validator ngay cả khi giá tụt không phanh. Ngược lại, hệ sinh thái Ethereum càng lúc càng phát triển hơn từ số lượng người dùng, đến giá trị hoạt động onchain, đến những ý tưởng app mới.
[1] https://ethereum-magicians.org/t/a-rollup-centric-ethereum-roadmap/4698
[2] https://ethereum-magicians.org/t/proposed-milestones-for-rollups-taking-off-training-wheels/11571