Ethereum đã mở rộng rất nhiều trong thời gian gần đây. Phí gas cực thấp nhưng khối lượng giao dịch liên tục phá đỉnh. Vì thế, có nhiều người nghĩ là Ethereum muốn xoá sổ Layer 2, làm cho những Layer 2 này không cần thiết nữa. Mình có thể khẳng định luôn là cách suy nghĩ này SAI HOÀN TOÀN.
Góc nhìn hạn hẹp này không nêu bật và trân trọng những đóng góp công nghệ của những đội ngũ Layer 2 vào sự thành công của Ethereum. Thực sự, mình cảm giác những bạn nghĩ như vầy là vì giá token Layer 2 tụt rất nhiều nên họ nghĩ rằng Layer 2 sắp chết. Nhưng giá token Layer 2 xuống là vì những token này không có giá trị nội tại cho những người nắm giữ token từ đầu luôn rồi, giá sẽ tụt khi nhà đầu tư không có nhu cầu nắm giữ nữa và xả hàng. Tớ sẽ có một bài viết khác nói về những khía cạnh đạo đức và trách nhiệm liên quan đến token.
Ethereum hiện tại đang được cộng đồng định hướng phát triển theo xu hướng trở thành một nền tảng tài chính trung lập, với thuộc tính an toàn (security) và phân tán quyền lực (decentralization) tối ưu và đồng token ETH trở thành tài sản mã hoá phi chính trị và có giá trị lưu trữ lâu dài. Ethereum định vị trở thành một nền tảng tài chính mà bất kỳ ai (cá nhân, tổ chức hay quốc gia) có thể hoạt động trực tiếp trên nó hoặc xây dựng một hệ sinh thái riêng gắn liền và thừa hưởng những thuộc tính an toàn và phân tán quyền lực ở trên để bảo vệ tài sản của người dùng mà chúng ta gọi là Layer 2. Những Layer 2 này uỷ quyền xác minh đồng thuận (consensus) cho Ethereum những vẫn giữ được khả năng cá nhân hoá môi trường hoạt động (execution) của máy ảo đó. Những Layer 2 lớn hiện tại như Arbitrum và Base có những đặc điểm vượt trội cho giao dịch mà Ethereum không có như là loại bỏ hoàn toàn MEV, block time nhanh giúp trải nghiệm tốt hơn, và giá gas thì siêu rẻ (khoảng 1/10 Ethereum). Hay là app chain Layer 2 như Lighter thì có khả năng chạy hệ thống giao dịch phái sinh vĩnh viễn (perpetual futures) với khối lượng giao dịch khủng. Hay các Layer 2 như Risechain và MegaETH có tốc độ không thể tin được như giao dịch xác nhận dưới 10ms, tốc độ xử lý giao dịch (có giá trị kinh tế) khủng >10k TPS. Hay là Layer 2 như WorldChain khi mà bạn có thể xác minh được thực thể nào trong đó con người thông qua việc sử dụng công nghệ quét mống mắt và zero knowledge để xác minh. Hay Layer 2 có một máy ảo khác hoàn toàn là Starknet, cho phép bạn phát triển ứng dụng với stack công nghệ Cairo (rust-like) thay vì EVM. Và sẽ còn rất nhiều thiết kế Layer 2 tiếp tục được phát triển và ra mắt, cho bạn vô số sự lựa chọn sử dụng tuỳ theo nhu cầu. Đây là tại sao văn hoá của Ethereum có thể được tóm tắt bằng cụm từ "Infinite Garden" (Khu Vườn Vô Hạn). Trích dẫn nguyên văn:
"A finite game is played for the purpose of winning. An infinite game for the purpose of continuing the play." - James P. Carse
Tạm dịch: Một trò chơi hữu hạn được chơi với mục đích thắng. Một trò chơi vô hạn được chơi với mục đích tiếp tục chơi.
Như mình hay nói trong nhiều video, blockchain được dùng với mục đích phối hợp con người với nhau mà không cần trung gian. Ethereum đóng góp vào công cuộc phát triển nhưng không kiểm soát, để khu vườn mở rộng vô hạn, để mọi người có thể tự do phát triển và tạo ra những giá trị mới. Đừng đánh đồng Ethereum với những corpo blockchain khác khi mục đích của họ là bào mòn giá trị con người của bạn và tối ưu lợi nhuận cho chính họ.