Có vẻ đợt sụt giá và cắt giảm nhân sự gần đây của ngành tài sản mã hoá đã làm cho tinh thần của cộng đồng xuống khá là thấp. Cái này chắc phải ngang ngửa mùa gấu 2018 vì sau FTX mình thấy không khí vẫn còn nhộn nhịp lắm (tuy pha trộn nhiều sự tức giận). Đợt này thì cảm giác builder cũng không còn bao nhiêu, nói chuyện với nhau thì cảm giác lung lay lắm, những cách kiếm tiền xưa thì giờ không hợp nữa rồi. Tâm trạng chung của cộng đồng là "c.r.y.p.t.o đã chết", "ethereum đã chết", "layer 2 đã chết", v.v...
Mình thì nghĩ đây là thời điểm cực kỳ tuyệt vời để tham gia ngành này với vai trò là builder. Có rất nhiều giao thức đã trưởng thành với chương trình đối tác tốt, nhiều chương trình tài trợ (tuy khác trước rất nhiều, không còn chuyện nhận tiền trước rồi làm sao thì làm), nhiều đơn vị hỗ trợ builder hơn trước (và miễn phí nữa). Cũng còn rất nhiều vị trí mới được mở từ các team, tuy trách nhiệm công việc giờ cũng khác vì bản chất thị trường thay đổi và AI cũng đã thâm nhập sâu vào nghiệp vụ.
Ethereum bị phán là "đã chết" 168 lần trong hơn 10 năm tồn tại từ nhiều nhân vật có sức ảnh hưởng của ngành (sưu tầm từ Ethereum Orbituaries của Jrag). Tuy vậy, nền tảng công nghệ của Ethereum vẫn tiếp tục phát triển, công cụ cho builder càng lúc càng tăng chất lượng, dẫn đầu về các quy chuẩn và đổi mới sáng tạo trên mọi phương diện. Mình nêu sơ bộ dưới đây:
Đã nâng cao khả năng xử lý giao dịch của mạng lưới rất nhiều sau Fusaka hardfork, phí giao dịch rẻ, độ an toàn cao, độ phi tập trung cao. Ứng dụng công nghệ Zero Knowledge vào nhiều khía cạnh từ zkVM cho Ethereum, đến xác minh giao dịch, đến bảo vệ riêng tư, đến chứng minh danh tính, v.v... Về tầng ứng dụng, rất nhiều EIP mới như 7702 (giao dịch delegate contract), 8128 (ký xác nhận yêu cầu HTTP với ví Ethereum), 4527 (giao thức truyền dữ liệu giao dịch qua QR), 5792 (giao diện tương tác về khả năng của ví Ethereum), 4337 (Account abstraction hay nôm na là smart account), và còn vô số các tiêu chuẩn khác liên quan đến ứng dụng. Công nghệ lưu ký non custodial và tự lưu ký cũng phát triển rất nhiều, nhiều lựa chọn trong đó có Porto là mã nguồn mở và miễn phí tích hợp. Các Layer 2 có nhiều chương trình hỗ trợ builder như Arbitrum Open House, Base Batches, Unichain Unification, v.v... chung với đội ngũ Founders Success của Ethereum Foundation. Các Ethereum Maxi hoạt động siêu tích cực để ủng hộ những builder trên Ethereum, dập tắt FUD từ các chain khác, trở thành những người dùng thử ứng dụng của bạn đầu tiên. Còn nhiều nữa, nếu bạn là builder thì mình khuyên là phải mở thêm tài khoản X và theo dõi những hoạt động trên đó chứ mỗi ngày có một cái mới. Facebook không phải là cái rốn của ngành tài sản mã hoá. Đây chỉ là một cái ao làng thôi.
Nếu bạn là builder trên mấy chain lởm, không có người dùng, không có thanh khoản, thì mình thông cảm với góc nhìn là mọi thứ đang sụp đổ. Bạn đang tốn thời gian và công sức đi trên một lối mòn, với một đội ngũ vận hành chỉ coi bạn là dữ liệu để họ đạt KPI với những VC/nhà đầu tư của họ. Đó là tại sao những chain Layer 1 mới ra đời gần đây đều xịt. Giá thì tụt không phanh, giá trị token mà họ hứa sẽ tài trợ cho bạn cũng dần về 0. Người dùng thì không còn ai sau khi airdrop đã hoàn tất. Mình nghĩ bạn có thể cân nhắc tìm hiểu về hệ sinh thái Ethereum, tuy cạnh tranh khốc liệt nhưng tràn ngập cơ hội.
Khi mọi thứ khó khăn, bạn đối mặt với 2 lựa chọn, hoặc là chăm chú vào cái tiêu cực rồi bỏ cuộc, hoặc là nhìn vào cái tích cực rồi tiếp tục con đường. Khi thị trường đào thải rất nhiều những thứ vớ vẩn thì mình nghĩ đó là cơ hội vàng cho những builder chân chính.